W jaki sposób działają na nas przedmioty, którym przyznajemy status świadka? Czy dowody mogą istnieć bez udziału ludzkiej percepcji?

Otwarcie wystawy w Spółdzielni Ogniwo w Krakowie

Wystawa  „Rzeczowy świadek” prezentowała różne wykorzystania forensyki, czyli metod dochodzenia sądowego, we współczesnej sztuce i humanistyce. Przymiotnik forensis oznacza w języku łacińskim „publiczny”, a inspirowana forensyką sztuka – przestrzeń debaty, której centralnym tematem jest napięcie między życiem a śmiercią.

Fragment ekspozycji – instalacja dot. Róży Luxemburg przygotowana przez Kolektyw Kuratorski

To, co dostępne było tylko specjalistom lub (w szczególnej wersji) widzom filmów kryminalnych, dziś  staje się częścią praktyk filozofów, artystów wizualnych, czy architektów.  Na naszych oczach wyłania się nowe pole badań, w ramach którego współdziała przyroda i technologia, archiwum i  prawo, tekst i obraz, laborant i twórca, historyk i prokurator. W tej przestrzeni zadawane są być może najważniejsze pytania, jakie stawia dziś sztuka i humanistyka. 

Fragment ekspozycji – instalacja dot. Róży Luxemburg przygotowana przez Kolektyw Kuratorski

Tytuł wystawy odsyła do wypracowywanego właśnie nowego statusu materialnych świadków: czy są oni „rzeczowym dowodem” – obiektem, rekwizytem w ręku prokuratora? Czy też są pełnoprawnymi uczestnikami dochodzenia: ze swym bezemocjonalnym, rzeczowym sprawozdaniem ze zbrodni?

Fragment ekspozycji – praca autorstwa Mateusza Kuli

Zaproszeni przez nas artyści (K. Grzywnowicz, M. Kula, Ł. Surowiec,  S. Schuppli, A. Tondeur) przenoszą swoje działania do laboratorium, gdzie badają wzajemne relacje ludzi, przedmiotów, roślin, nieożywionej przyrody i artefaktów przeszłości. Podobnie jak twórcy sztuki awangardowej stają się eksperymentatorami. Kontestują podziały między praktykami artystycznymi a badaniami naukowymi. Przewodnim motywem jest znaczenie (dowodowe, intymne, prywatne, publiczne, pamięciowe i historyczne) zachowanych z czasu konfliktu roślin: współczesne prace łączy z czasami rozkwitu awangardy interpretacja jednego z najsłynniejszych herbariów: pierwszowojennego zielnika (D. Sajewska/R. Luxemburg).

Fragment ekspozycji – praca Karoliny Grzywnowicz pt. Chwasty

Otwarcie wystawy odbyło się w ramach Cracow Gallery Weekend KRAKERS 2017 Kierunki Napięć.

Autorzy prezentowanych prac:

  • Karolina Grzywnowicz,
  • Mateusz Kula,
  • Kolektyw Kuratorski,
  • Susan Schuppli,
  • Łukasz Surowiec,
  • Anais Tondeur.
Fragment ekspozycji – praca autorstwa Anais Tondeur
zwiedzający podczas otwarcia wystawy


Publikacje

Jako pokłosie wystawy i odbywających się wokół niej dyskusji i spotkań nakładem Wydawnictwa Uniwersytetu Jagiellońskiego w 2020 roku ukazała się książka Rzeczowy Świadek, a w niej wywiad z jednym z artystów, Łukaszem Surowcem, który przeprowadziłam wspólnie z inną członkinią Kolektywu, Karoliną Koprowską.

SPIS TREŚCI:

Słowniczek wystawy

Forensyka 

Termin pochodzący od łac. forensis, czyli „dotyczący forum”. W ujęciu Eyala Weizmana, autora manifestu ForensisThe Architecture of Public Truth, wyraz „forum” oznacza miejsce wspólnej komunikacji – przestrzeń publiczną, komunalną i teren debaty. W koncepcji autora  (i pracującej z nim na Goldsmiths, University of London grupy artystów, architektów, aktywistów, filmowców oraz teoretyków) forensyka to nie tylko odmiana badań kryminalistycznych, ale też w pełni operatywna koncepcja krytyczna stosowana poza kontekstem sądowym. Pozwala bowiem na „testowanie relacji pomiędzy badanym miejscem” (field) a forum, rozumianym zwłaszcza jako „przestrzeń, w której są prezentowane i kontestowane wyniki badań”. (Grupa Forensis) 

Estetyka forensyczna

To pewien tryb pojawiania się rzeczy na forum: to gesty, techniki, sposoby demonstrowania, taktyki teatralizacji, narratywizacji czy dramatyzacji. To metody poprawy jakości obrazu i różne techniki projekcji. W najszerszym ujęciu to sposoby kształtowania i niszczenia reputacji materialnych świadków, ich wiarygodności i kompetencji. (Grupa Forensis) 

Era świadka

Ostatnie dekady dwudziestego wieku zostały określone jako „era świadectwa” (Shoshana Felman, Dori Laub). Annette Wieviorka określiła je jeszcze dobitniej jako „erę świadka”, czyli czas, w którym nasze myślenie o Zagładzie kształtowały pisemne i ustne, zarejestrowane w różnych mediach, relacje tych, którzy przeżyli. Świadectwo stało się w wielu dziedzinach nauki (od studiów nad traumą po badania nad pamięcią) ważnym narzędziem, używanym w wielu obszarach kultury: w literaturze, dokumencie, sztukach wizualnych. Świadectwo zyskało też wagę polityczną. (Grupa Forensis) 

Forensyczna wyobraźnia 

To zjawisko kulturowe prowadzi nie tyle do odkrycia empirycznej prawdy (zadanie forensyki przypisywane jej w środowisku naukowym), co do poszerzenia możliwości ekspresywnych danego artefaktu. To twórcze odzyskanie i mobilizowanie afektów. W naukach forensycznych każdy kontakt pozostawia ślad. W wyobraźni forensycznej każde spotkanie może być odtworzone. (Grupa Forensis) 

Teoria kamiennej taśmy

Pod tą nazwą kryje się domniemanie, że materia nieożywiona może pochłaniać energię istot żywych. Innymi słowy, zgodnie z tą hipotezą momenty wysokiego napięcia, takie jak np. morderstwo, pozostawiają po sobie ślad energii – nagranie lub obraz. (Grupa Forensis) 

Dowód rzeczowy

Ludzie składają świadectwa lub zaświadczają swym autorytetem. A co robią rzeczy? Świadectwo rzeczy nie powinno być mylone ze zmysłowymi danymi. Różni się od świadectw ludzi i zaświadczania autorytetem. Nauczyliśmy się odróżniać ludzkie i nie-ludzkie świadectwa dopiero niedawno. (Ian Hacking)

Skromny świadek

To „brzuchomówca” upoważniony do wypowiadania się w imieniu materialnego świata. Nic od siebie nie dodaje, nie ucieleśnia niczego w stronniczy sposób. Jest dzięki temu obdarzony szczególną władzą ustalania faktów. Składa świadectwo. Jest obiektywny. Gwarantuje jasność i przejrzystość przedmiotów. Jego subiektywność jest obiektywnością. (Donna Haraway)

Zmienności słuchania

Milczenie jest kapitulacją – służy świadkom zarówno jako azyl, jak i kajdany. Milczenie jest dla nich skazaniem na wygnanie, które jednocześnie staje się domem, miejscem przeznaczenia i wiążącą przysięgą. Słuchacz musi to wszystko wiedzieć. Co więcej, musi słuchać uważnie tej ciszy i słyszeć zarówno to, co powiedziane, jak i przemilczane; to, co poza, jak i z wnętrza mowy. (Dori Laub)

Nekroperformans

Według Doroty Sajewskiej to oddziaływanie martwego ciała, nawet takiego, które wydaje się już “nieobecne”, na teraźniejszość. Brak ciała wyzwala w żyjących potrzebę odnalezienia – „trup karze się szukać” i determinuje działania poszukujących.

Efekt CSI

Tzw. „Efekt CSI” (nazwa pochodzi od tytułu popularnej telewizyjnej serii  filmów kryminalnych) to ludzka potrzeba wypełnienia materialnego braku, która  skłania do podejmowania poszukiwań, z których wyłaniają się różnorodne tropy atrakcyjne dla nastawionej na sensację wyobraźni. Za pomocą najnowszych technologii bada się materialne resztki lub ślady ciała (jak pozostałości DNA, odciski palców); wyniki tego typu badań mają na celu , identyfikację materii, rozwiązanie zagadki kryminalnej.  Ci, którzy poddali się działaniu „efektu CSI”, ufają nowym zaawansowanym technologiom kryminalistycznym wierząc, że zbliżają one do  niepodważalnej faktyczności, do odkrycia  „prawdy”.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.